مطالعات اجتماعی پنجم

با عرض سلام خدمت همکاران عزیز

در این قسمت متن دروس کتاب جدید التالیف مطالعات اجتماعی پنجم را قرار میدهم . همکاران محترم می توانند از نوشته های درس کپی بردارند و سوالات کتبی و عملکردی تهیه کنند

 

 

فصل اول زندگی با دیگران

 

درس اول : من با دیگران ارتباط برقرار می کنم

تصور کنید در دنیایی زندگی می کنید که در آن، همه چیز برای شما حاضر و آماده وجود دارد: غذا، لباس، انواع وسایل بازی و تفریح و ... ؛ اما در این دنیا هیچکس غیر از شما نیست و شما تنها هستید. به نظر شما آیا این دنیا، دنیای خوبی است؟ چرا؟

همه ی ما انسانها از زمانی که متولد می شویم با دیگران زندگی می کنیم. در هنگام نوزادی و کودکی با چه کسانی ارتباط داریم؟ وقتی وارد مدرسه می شویم با چه کسانی ارتباط برقرار می کنیم ؟

ما انسانها برای زندگی فقط به آب، غذا و هوا، نیاز نداریم بلکه به ارتباط با دیگران هم نیازمندیم و اگر این ارتباط نباشد، احساس تنهایی می کنیم .

 

 

به ادامه مطلب بروید

 


با راهنمایی معلم، نام افرادی را که با آنها ارتباط دارید، به ترتیب اهمیت بنویسید. سپس بگویید چرا هر یک از این روابط برای شما اهمیت دارد؟

چرا این ارتباط برای من مهم است؟

1 )

 2 )

 3 )

 4 )

 5 )

 

وقتی ما با دیگران ارتباط برقرار می کنیم ، خواسته ها، افکار و نظرات خودمان را دربارهٔ یک موضوع با آنها در میان می گذاریم و یا احساس خودمان را به آنها ابراز می کنیم .

گفت وگو

مهمترین راه ارتباط بین انسا نها، گفت وگو (کلام) است.

هر گفت وگو دو بخش دارد: گوینده، کسی است که صحبت می کند و شنونده، کسی است که گوش می دهد.

 

 

گفت وگوی خوب چه خصوصیاتی دارد؟

® به حرفهای او دقت و توجه کنیم. گاهی ممکن است افراد صدای گوینده را بشنوند اما حواس شان به چیز دیگری باشد و یا کار دیگری انجام دهند و خوب به حرفهای گوینده توجه نکنند.

® کلام گوینده را قطع نکنیم و صبر کنیم جمله اش را کامل کند و حرفهایش تمام شود.

® به گوینده نگاه کنیم. وقتی کسی صحبت می کندو دیگری به جای دیگری نگاه می کند، آن فرد احساس می کندکه او دوست ندارد به حرفهایش گوش دهد یا خسته است.

® گاهی با سر تکا ندادن یا پرسیدن سؤال، گوینده را تشویق کنیم که به صحبت خود ادامه بدهد.

 

 

® به شنونده نگاه کنیم.

® با صدای مناسب، یعنی نه خیلی بلند و نه خیلی آهسته و نه تند و کند، صحبت کنیم. اگر با صدای مناسب صحبت نکنیم، دیگران ممکن است زود خسته شوند و دیگر به حرفهای ما گوش ندهند.

® منظور خودمان را روشن و واضح بیان کنیم.

® زمان مناسب را برای صحبت با دیگران انتخاب کنیم. مثلاً اگر کسی درحال کاری است و فعلاً وقت ندارد، مزاحم او نشویم.

® از کلمات مؤدبانه استفاده کنیم. مثلاً وقتی درخواستی داریم از کلمات لطفاً و خواهش می کنم، استفاده کنیم، همینطور اگر اشتباهی رخ داد از کلمه معذرت می خواهم. در گفت وگو با بزرگترها، به جای واژه «تو ،» کلمهٔ «شما » را به کار ببریم.

 

 

حریم شخصی

یکی دیگر از نکاتی که باید در ارتباط با دیگران رعایت کنیم، حریم شخصی آنها است.

حریم شخصی یعنی چه؟

منظور از حریم شخصی، محدوده ای است که هیچکس نباید بدون اجازه و رضایت وارد آن شود. برای مثال خانۀ ما حریم شخصی ما است و هیچکس نمی تواند بدون اجازۀ ما، وارد آن شود.

 

 

افراد دوست ندارند دیگران دربارۀ بعضی از موضوعات خصوصی شان از آنها سؤال کنند. تصور کنید فردی از دیگری، دربارۀ درآمد ماهیانۀ پدرش یا مقدار پول توجیبی اش  بپرسد، یا سؤال کند او با خواهر و برادرش چه رابطه ای دارد؟ در حالی که شنونده دوست نداشته باشد به این پرسشها پاسخ دهد. بنابراین اگر افراد دوست نداشته باشند دربارۀ مطالب خصوصی شان سؤال شود، ما حق نداریم دربارۀ این موضوعات، کنجکاوی کنیم و وارد حریم شخصی آنها شویم.

 

 

 فعالیت

  1- با راهنمایی معلم، یک نفر از همکلاسی ها موضوعی را انتخاب و دربارهٔ آن صحبت کند و سه نفر هم به عنوان شنونده به حرفهای آن گوش کنند . پس از پایان سخنرانی، دانش آموزان نظرشان را درباره این گفت وگو بیان کنند.

 آیا گوینده و شنونده ها نکات صحیح گفت وگو را رعایت کردند یا خیر؟ کدام نکات؟

 

 2- برای هر یک از موقعیت های زیر یک جملهٔ مؤدبانه و محترمانه بنویسید:

فهیمه روی پیشخوان کتابخانه، مجله ای جالب می بیند و دوست دارد آن را بردارد و ورق بزند. او به خانم کتابدار می گوید:

 

عموی رضا با او صحبت می کند. ناگهان تلفن زنگ می زند و رضا می برای جواب دادن تلفن به عمویش می گوید:

 


امین در اتوبوس نشسته است که پیرمردی وارد می شود. او از روی صندلی بلند می شود و جای خود را به پیرمرد می دهد. آن مرد از او تشکر می کندو پیروز در جواب می گوید:

 

 

زنگ تفریح است وآزاده در حال دویدن به سوی دوستش در حیاط مدرسه است که ناگهان تنه اش به دانش آموز کلاس دوم برخورد می کند.

 

 

3- در هر یک از موقعیت ها کدام اصل گفت وگو رعایت نمی شود؟ جای خالی را پر کنید.

 

حفظ حریم شخصی

 

دقت و توجه به سخنان

 

انتخاب زمان مناسب

گفت وگو

 

قطع نکردن کلام گوینده

 

 

â  ناهید از موضوعی ناراحت است و برای دوستش صحبت می کند.

 

دوستش مدام کتابش را ورق می زند و به آن نگاه می کند.

 

â  پدر مرتضی سخت مشغول تعمیر اتومبیلش است .

 

اما مرتضی ماجرای بازی فوتبالش با بچّه ها را برای او تعریف می کند.

 

â  معلم سؤالی را طرح کرده است و سوسن در حال پاسخ دادن است

 

یکی دیگر از دانش آموزان مرتبا بدون اجازه گرفتن پاسخ های صحیح را بیان می کند.

 

â  حسن از همکلاسی اش سوال می کند آیا پدرت به تو به اندازه برادر بزرگت پول توجیبی می دهد

 

 

˜  ارتباط غیرکلامی

  

آیا دقت کرده اید ما در حین گفت وگو بعضی از چیزها را بدون صحبت کردن به دیگران، انتقال می دهیم؟ برای مثال با تکان دادن سر، نشان می دهیم که حرف آنها درست است یا با حرکات صورت نشان می دهیم که از شنیدن موضوعی تعجب کرده کرده ایم.

 این نوع حرف زدن را غیرکلامی می گویند.

 

در یک ارتباط خوب، حالات چهره و حرکات و رفتارهای ما نیز مانند کردن و گوش دادن، اهمیت دارد. ما می توانیم با رفتار و حالات صورت خود نشان دهیم که خوشحال، غمگین، دلخور یا شاد هستیم.

 

 

فعالیت

 

1. شماره گذاری کنید.

 

1) ترس   2 )خجالت   3 )شادی   4 )تعجب   5) اندوه    6 ) اخم    7 )عصبانیت 

 

 

2. آیا شما در ارتباط با دیگران، حریم شخصی آنها را رعایت می کنید؟ از خواندن موضوع حریم شخصی چه نتیجه ای گرفتید؟

 

3. کاربرگهشماره 1 را انجام دهید.

 

4. فعالیت شماره 1 به کار ببندیم را اجرا کنید.

 

 

 

 

درس دوم : احساسات ما

 

همهٔ ما در طول روز احساسات مختلفی را تجربه م یکنیم. شما در طی هفته گذشته چه احساساتی داشت هاید؟ آیا می توانید

 

چند مورد از آنها را بیان کنید؟

 

 

فعالیت

 

1. هر یک از موقعیت های زیر چه احساسی را در شما به وجود می آورد؟

 

 دوست صمیمیتان م یخواهد از محلهٔ شما برود و در جای دیگری زندگی کند. (            )  

  شما در حال تماشای فیلم مورد علاق هتان هستید که برادرتان شبکه را عوض می کند. (                  

  شما در حال رفتن به خانه هستید. در یک کوچهٔ خلوت ناگهان صدای انفجار ترقه به گوشتان می خورد. (                                   

 معلم به خاطر تلا شهای شما، جایزهٔ خوبی به شما داده است. (                    

 


هما نطور که با انجام این فعالیت، پی بردید برخی از احساسات ما خوشایند و برخی ناخوشایند هستند. احساسات خوشایند، احساساتی هستند که ما آنها را دوست داریم و احساس خوبی در ما به وجود می آورند . برعکس احساسات ناخوشایند را دوست نداریم و م یخواهیم آنها را از خودمان دور کنیم.

 فکر کنید و چند احساس خوشایند و چند احساس ناخوشایند خود را که در هفته گذشته تجربه کرد هاید، بگویید.


اکنون بیایید دربارهٔ بعضی از این احساسات، بیشتر بدانیم.

 


  شادی


شادی احساسی است که هم خود ما م یتوانیم آن را برای خودمان ب هوجود بیاوریم و هم دیگران م یتوانند با انجام کارهایی که ما را خوشحال می کند، این احساس را در ما به وجود بیاورند.

فعالیت 2 را انجام دهید تا بهتر پی ببرید که چیزها یا کارهای زیادی وجود دارد که می تواند شما را شادکند.

 


فعالیت


2. فکر کنید و جدول را کامل کنید .

  

دیدن چیزهایی که مرا شاد می کند

مثال: دیدن برنامه کودک

 

 

 

شنیدن چیزهایی که مرا شاد می کند

مثال:

 

 

کارهایی که انجام آنها مرا شاد می کند

مثال:

 

 

موضوعاتی که وقتی به آنها فکر می کنم، شاد م یشوم.

مثال:

 

 

 

 

 

3. بخش الف کاربرگهٔ 2 را انجام دهید.

 

4. یکی از شادترین اتفاقات زندگی خودتان را توصیف کنید و در زنگ انشا در کلاس بخوانید.

 

5.فعالیت شماره 2 به کار ببندیم را انجام دهید

 

  

  غم و اندوه

 

به نظر شما آیا کسی پیدا می شود که در زندگی خود احساس غم، نکرده باشد؟

 

همهٔ مردم گاهی شاد م یشوند و گاهی غمگین. هیچکس احساس غم را دوست ندارد اما باید توجه کنیم که احساس غم یک احساس طبیعی(عادی) است و همه افراد در زندگی، گاهی اوقات آن را تجربه م یکنند.

 

 هما نطور که چیزهای مختلفی ممکن است ما را شاد کند، غمگینی هم ممکن است عل تهای مختلفی داشته باشد. گاهی رفتارهای دیگران، ما را اندوهگین می کند. گاهی نیز خود ما با کارهایی که انجام می دهیم باعث اندوه خودمان م یشویم. مثلاً اگر مواظب وسایل کیف خودمان نباشیم و دفتر تکالیفمان را در آن نوشته ایم، گم کنیم، ناراحت م یشویم.

 گاهی نیز حوادثی مانند بیماری ، جدایی یا مرگ که برای ما یا نزدیکان ما پیش م یآید، ما را غمگی نمی کند.

   

5. فکر کنید و سه موقعیتی را که در آن دچار غم و اندوه شده اید، روی یک کاغذ بنویسید و به معلم بدهید (شما مجبور نیستید پاسخهای خودتان را در کلاس بخوانید).

 

 چه را ههایی برای برطرف کردن احساس غمگینی وجود دارد؟

 

 وقتی دچار غم و اندوه می شویم :

 

©  دعا کنیم و از خداوند بزرگ برای برطرف شدن اندو همان کمک بگیریم.

 

©  به خودمان دلداری بدهیم که احساس غم یک احساس طبیعی است اما همیشگی نیست و من م یتوانم باز هم شاد باشم.

 

©  دربارهٔ علت اندوه خود فکر کنیم و ببینیم آیا م یتوانیم راهی برای بر طرف کردن آن پیدا کنیم.

 

©   از بزر گترها (پدر و مادر، معلم، مشاور مدرسه، پدربزرگ و ...) کمک بگیریم و با یک نفر صحبت و مشورت کنیم.

 

©   دربارهٔ احساس اندوه خود بنویسیم یا نقاشی کنیم.

©   با انجام کارهای شاد و سرگرم کننده، کمتر به ناراحتی خود فکر م یکنیم

 

 

˜ ترس

 

شما هم حتماً مانند دیگران، احساس ترس را تاکنون تجربه کرد هاید. ترس یک احساس طبیعی و عادی است که در انسان و دیگر جانوران وجود دارد.

 

برای مثال ترس از حیوانات درّنده،موذی،سقوط از بلندی، صداهای وحشتناک و مهیب، و ... .

خداوند این نوع تر سها را برای مقابله با خطر در وجود جانداران قرار داده است. اینگونه تر سها «ترس مفید » است و موجب حفاظت انسان م یشود.

   

6. الف در هریک از موقعیتهای زیر اگر افراد نترسند، چه اتفاقاتی ممکن است، رخ دهد؟ توضیح دهید.

   

© کودکی دستش را در لانهٔ زنبور فرو ببرد و نترسد.

 

©  حمید بخواهد با تشویق دوستش از یک ارتفاع بلند بپرد و نترسد.

 

©  فردی از دویدن به وسط خیابان یا ایستادن روی پل را هآهن نترسد.

 

©  دانش آموزی در خیابان به حرف فرد غریب های گوش بدهد و همراه او برود.

 

 

ب  آیا در موقعیت های بالا، ترس مفید است؟ چرا؟

 

 ج  آیا به نظر شما، م یتوانیم به کسی که ترس مفید دارد، ترسو بگوییم؟

 

  هما نطور که پی بردید بعضی از تر سها مفید هستند. اما بعضی از تر سها نیز نابجا و نادرست اند. به خصوص اگر ترسیدن از چیزی به طور دائمی و در مدت طولانی فکر ما را به خود مشغول کند، مشکلاتی برای ما به وجود می آورد مانند ترس از تاریکی اتاق یا خانه، ترس از امتحان، ترس از موجودات خیالی مانند غول و هیولا، ترس از آمپول و رفتن به دندانپزشکی، ترس از دست دادن نزدیکان .

 

 

فعالیت

7. کاربرگهٔ 1 را انجام دهید.

اکنون با انجام این فعالیت، بهتر به ترس های خودتان و علت آنها پی بردید.

 

 

 برای غلبه بر ترس چه کنیم ؟

 ابتدا باید ترس خودتان و درجه یا میزان آن را مشخص کنید (مانند فعالیت 7). بعد خوب فکر کنید که آیا این ترس، یک ترس مفید است یا نه؟ و علت آن چیست؟

 سپس با بزر گترها دربارهٔ ترس خودتان مشورت کنید و از آنها کمک بگیرید.

 ¾ گاهی اوقات ترس ما به دلیل آن است که چیزی را نم یشناسیم یا نم یبینیم. مثلاً همان وسایلی که در زمان روشنایی در اتاق وجود دارد، در موقع تاریکی هم هست، اما چون در تاریکی آنها را نم یبینیم، م یترسیم.

 ¾ ممکن است ما نتوانیم یکدفعه ترس خود را از بین ببریم بلکه باید کم کم و به مرور زمان با پدید های که ما را م یترساند، روبه رو شویم تا ترسمان بریزد.

 ¾ در موقع روبه رو شدن با چیزی که ما را م یترساند، از نام و یاد خدا کمک بگیریم.

 ¾ دربارهٔ ترس خودمان با دیگران صحبت کنیم یا چیزی را که از آن م یترسیم نقاشی کنیم.

 ¾  فیلم های وحشتناک تماشا نکنیم.

 ضمناً یادمان باشد هرگز برای شوخی و تفریح، دیگران را نترسانیم.

 

پایان درس دوم 

بقیه دروس را به ترتیب در روزهای آینده قرار می دهم