خجسته‌ بر و بوم‌ ایران‌

 شعر درس ششم فارسی پنجم  ص 50  

 در کتاب 3  بیت آمده است ولی اصل آن 38 بیت است . در جایی دیگر این شعر کوتاه تر است ( 14 بیت ) و منسوب به فردوسی دانسته اند.

 

میرزا آقاخان‌ کرمانی

 

 

میرزا عبد الحسین کرمانی معروف به میرزا آقا خان فرزند عبدالرحیم بردبسیری از سلسه صوفیه بود، در کرمان متولد شد تحصیلاتش را در ادبیات ، فقه ، فلسفه ، منطق و اصول و عرفان به پایان رسانید و فلسفه را از حاجی آقا صادق که از شاگردان حاج ملا هادی سبزواری بود، فرا گرفت .


او مجبور شد از ایران به استانبول برود . در این شهر با سایر هم فکران از جمله شیخ احمد روحی به مبارزات سیاسی و انقلابی ضد استبداد ایران پرداخت و در مجله اختر مقالاتی می‌نوشت که شاه قاجار ناصرالدین شاه را از شدت خشم به لرزه در می‌آورد. ولی چون میرزا آقاخان محل درآمدی نداشت بارونویسی کتاب و تدریس فارسی و عربی روزگار را با فقر می‌گذارنید.

با تکمیل زبان انگلیسی و فرانسه با آثار غربی آشنائی حاصل کرد و برای نجات ایران از چنگال ظلم و ستم استبداد چاره‌اندیشی می‌کرد با ملکم خان در انتشار مجله قانون همکاری می‌کرد و با سید جمال الدین اسد آبادی در مبارزات ضد استبدادی همکاری داشت .

چون ازآینده آینده اش بیمناک بود ازملکم خان خواست تا جائی در وین یا پاریس برای تدریس برایش دست پا کند تا از عثمانی بگریزد اما دیری نگذشت که عامل استبداد علا الملک سفیرایران در استانبول موافقت امپراتور عثمانی را برای تبعید آنها از استانبول به طرابو زان ( Trabzon ) آنگاه استرداد به ایران گرفت و در تبریز در حضور محمد علی میرزا ولعهد وی را سربریدند وسرش راهمراه با خبیر الملک وشیخ احمد روحی در1314 هـ .ق برای شاه مستبد فرستادن و به این ترتیب درخت زندگی یکی از برومند‌ترین فرزندان ایران را از ریشه بر آوردند و همه آزاد اندیشان و آزادی‌خواهان را با عمل پلید خود خمشگین و غرق اندوه و مصم تربه کار انقلاب و برافکندن بنیاد ظلم و بیداد کردند .

میرزا آقا خان آثار بسیار اعم از مقاله ، رساله ، تألیف و تصنیف و ترجمه از خود به یادگار گذاشت .

 

 

 

خوشا مرز ایران‌ عنبر نسیم‌                         که‌ خاکش‌ گرامی‌تر از زرّ و سیم‌

 

زمینش‌ همه‌ عنبر و مشک‌ ناب‌                    بجوی‌ اندرش‌ آب‌ درّ خوشاب‌

 

فضایش‌ چو مینو برنگ‌ و نگار                       به‌ یکسو زمستان‌ دگر سوبهار

 

هوایش‌ موافق‌ به‌ هر آدمی‌                          زمینش‌ سراسر پر از خرّمی‌

 

گلاب‌ است‌ در جویبارش‌ روان                     ‌ همی‌ پیر گردد ز آبش‌ جوان‌

 

به‌ هر سوی‌ این‌ ملک‌ با آفرین‌                     یکی‌ بوم‌ فرخنده‌ بینی‌ گزین‌

 

گر از فارس‌ گوئی‌ بهشتی‌ خوش‌ است‌            همه‌ مرغِ آن‌ خرم‌ و دلکش‌ است‌

 

هوا خوشکوار و زمین‌ پر نگار                       نه‌ سرد و نه‌ گرم‌ و همیشه‌ بهار

 

چو پاکان‌ شیراز پاکی‌ نهاد                          نباشد که‌ رحمت‌ بر آن‌ خاک‌ باد

 

کسی‌ کاندر آن‌ بوم‌ آباد نیست‌                     بکام‌ از دل‌ و جان‌ خود شاد نیست‌

 

به‌ یک‌ سوی‌ اهواز مینو سرشت‌                    که‌ سبز است‌ و خرم‌ چو باغ‌ بهشت‌

 

شکرخیز خاکی‌ نباشد چنان‌                        که‌ زرتوش‌ بودش‌ یکی‌ شارسان‌

 

دی‌ و آذر و بهمن‌ و فرودین‌                       همیشه‌ پر از لاله‌ بینی‌ زمین‌

 

گر از مُلک‌ کرمان‌ سرایم‌ رواست‌                   که‌ هندوستانی‌ خوش‌ آب‌ و هواست‌

 

در آن‌ مرز فرخنده‌ ارجمند                         بهر سال‌ زاید دو ره‌ گوسفند

 

همان‌ زابل‌ از مصر ارزنده‌تر                           ز قنوج‌ و کشمر فروزنده‌تر

 

به‌ نزد کسی‌ کو بود فرهمند                        یکی‌ نیل‌ کوچک‌ بود هیرمند

 

خراسان‌ ز چین‌ و ختن‌ خوشتر است‌             که‌ خاکش‌ همانند مشک‌ تر است‌

 

همه‌ باغ‌ او بوستان‌ نعم‌                              همه‌ راغ‌ او گلستان‌ ارم‌

 

صفاهان‌ چنو در جهان‌ شهر نیست‌                نداند کش‌ اندر جهان‌ بهر نیست‌

 

همه‌ ساله‌ خندان‌ لب‌ جویبار                       بکوه‌ اندرون‌ کبک‌ و گور شکار

 

نوازنده‌ بلبل‌ بباغ‌ اندرون‌                             گرازنده‌ آهو براغ‌ اندرون‌

 

خوشا حال‌ آن‌ مرغ‌ دستانسرای‌                    که‌ دارد در آن‌ بوم‌ فرخنده‌ جای‌

 

نتنز   و سو ترق‌ قهرود تار                           بود خاکشان‌ همچو مشک‌ تتار

 

عروس‌ جهان‌ است‌ ملک‌ اراک‌                     که‌ سرتاسرش‌ مشکبیز است‌ خاک‌

 

درخت‌ گل‌ و سبزه‌ آب‌ روان‌                        طرب‌ آرد از بهر پیر و جوان‌

 

هم‌ از عهد جمشید و کاوس‌ کی‌                  نبود است‌ ملکی‌ بخوبی‌ چو ری‌

 

که‌ البرز کوه‌ است‌ جای‌ غبار                        مکانِ فریدون‌ با فرّ و داد

 

دگر آذر آبادگان‌ کشوری‌ است‌                     که‌ بر روم‌ شامش‌ بسی‌ برتری‌ است‌

 

گر آئی‌ سوی‌ دشت‌ مازندران‌                       پر از سبزه‌ بینی‌ کران‌ تا کران‌

 

همه‌ بوستانش‌ سراسر گل‌ است‌                    بکوه‌ اندرون‌ لاله‌ و سنبل‌ است‌

 

زهی‌ خاک‌ ایران‌ که‌ از گاه‌ جم‌                     مکان‌ کرامت‌ همی‌ بُد عجم‌

 

خجسته‌ برو بوم‌ ایران‌ که‌ شیر                      همی‌ پروراند گوان‌ دلیر

 

چنو مرز با ارز آباد باد                                همیشه‌ بر و بومش‌ آباد باد

 

مرا تا چه‌ کردم‌ که‌ چرخ‌ بلند                       از آن‌ خاک‌ پاکم‌ به‌ غربت‌ فکند

 

به‌ روم‌  از برای‌ چه‌ دادم‌ وطن‌                     که‌ زندان‌ شد این‌ مُلک‌ بر جان‌ من‌

 

خوشا روزگاران‌ پیشین‌ زمان‌                        که‌ بودم‌ به‌ ایران‌ زمین‌ شادمان‌

 

چه‌ شد مایه‌ هجر و آوارگی‌                          که‌ این‌ چاره‌ جُستم‌ ز بی‌چارگی‌

 

 

 

 منبع :

 

http://bukharamag.com/1389.03.819.html

 

 

موفق باشید