داستان گذشت

 

 

دو دوست با پای پیاده از جاده ای در بیایان می گذشتند. آن دو در نیمه های راه بر سر موضوعی دچار اختلاف نظر شدند و به مشاجره پرداختند و یکی از آنان از سر خشم، بر چهره دیگری سیلی زد.

دوستی که سیلی خورده بود سخت دل آزرده شد ولی بدون آنکه چیزی بگوید بر روی شن های بیابان نوشت: «امروز بهترین دوست من، بر چهره ام سیلی زد».

آن دو در کنار یکدیگر به راه خود ادامه دادند تا آنکه در وسط بیابان به یک آبادی کوچک رسیدند و تصمیم گرفتند قدری بمانند و در برکه آب تنی کنند.اما شخصی که سیلی خورده بود در برکه لغزید و نزدیک بود غرق شود که دوستش به کمک شتافت و نجاتش داد. او بعد از آنکه از غرق شدن نجات یافت، بر روی صخره سنگی نوشت: «امروز بهترین دوستم جان مرا نجات داده».

دوستی که یکبار بر صورت او سیلی زده و بعد هم جانش را از غرق شدن نجات داده بود پرسید: «بعد از آنکه من با حرکت قلبم ترا آزردم، تو آن جمله را بر روی شنهای صحرا نوشتی اما اکنون این جمله را بر روی صخره سنگ حک کرده ای، چرا؟»

و دوستش در پاسخ گفت: «وقتی که کسی ما را می آزارد باید آنرا بر روی شن ها بنویسیم تا بادهای بخشودگی آنرا محو کند، اما وقتی که کسی کار خوبی برایمان انجام میدهد ما باید آنرا بر روی سنگ حک کنیم تا هیچ بادی هرگز نتواند آنرا پاک نماید».


 

گذشت و بخشش

 بخشش به معنای چشم پوشی از خطای دیگران است. گذشت در واقع به معنای نادیده گرفتن خطای دیگران با توجه به ضعف و کاستی خطاکار است.

 بخشیدن خطای دیگران و نادیده گرفتن آن از بی توجهی، بی اعتنایی یا بی خیالی ناشی نمی‌شود و آن‌هایی که فکر می‌کنند بخشش مترادف سستی و زد و بند و مطالبه گری و... است، اشتباه می‌کنند. بخشش واقعی از عشق حق ریشه گرفته است و انسان با بخشش به یکی از صفات الهی مجهز می‌شود و در می‌یابد که با بخشیدن چگونه می‌تواند یک گام به انسانیت نزدیک‌تر شود.

 محبت، احسان، گذشت به صورت فطری در وجود انسان قرار داده شده است. این امر در کودکان به خوبی قابل مشاهده است؛ کودکان در پاکی، معصومیت و بخشندگی نمونه ای مثال زدنی هستند زیرا صفا، صداقت، صمیمیت در وجود آن‌ها دست نخورده است و هنوز آلوده نشده‌اند. او هنوز به کینه، انتقام و شکایت و... آلوده نشده است .

 

آثار عفو و گذشت

 گذشت و بخشش در بیشتر امور، بویژه در مسائل مربوط به خانه و خانواده، داراى‏آثار ارزنده و فراوانى است که به برخى از آنها اشاره مى‏کنیم:

 الف- افزایش عزّت:

 شخصیت انسانِ باگذشت در اجتماع بالا رفته، نظرها متوجّه او مى‏گردد. عفو، سبب بالا رفتن قدر و منزلت انسان نزد مردم مى‏شود. در محیط خانوادگى نیز، گذشت از خطاها و اشتباهات همسر، موجب عزّت انسان شده، بر احترام او نزد همسر مى‏افزاید.برعکس، عدم گذشت و خرده‏گیرى و عیبجویى، موجب کاهش عزت، درگیرى و ریختن آبروى انسان و مایه پایین آمدن ارزش شخص و ذلّت او مى‏شود.کسانى که از رفتار همسر خویش خرده مى‏گیرند، نه تنها به اصلاح رفتار او موفّق نمى‏شوند، بلکه ممکن است موجب لجبازى و واکنش منفى او گردند، در حالى که با گذشت و چشم پوشى از خطا در نظر او بزرگ و محترم جلوه کرده، از نفوذ کلام بیشترى برخوردار خواهند شد. از امام صادق علیه السلام نقل شده است که پیامبر صلى الله علیه و آله فرمود: «عَلَیْکُمْ بِالْعَفْوِ فَانَّ الْعَفْوَ لا یَزیدُ الْعَبْدَ الَّا عِزّاً فَتَعافَوْا یُعِزَّکُمُ اللَّهُ» «1»بر شما باد به عفو کردن؛ زیرا عفو و گذشت جز بر عزّت انسان نمى‏افزاید، پس گذشت کنید، تا خدا شما را عزیز کند.

 ب- آمرزش پروردگار:

 یکى از راههاى رسیدن به آمرزش پروردگار، گذشت از لغزشهاى دیگران است. چه زیبا و زیبنده است که انسان در سایه گذشت به چنین مقام و منزلت بزرگى دست یابد! قرآن مى‏فرماید: «وَلْیَعْفُوا وَلْیَصْفَحُوا الا تُحِبُّونَ انْ یَغْفِرَ اللَّهُ لَکُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحیمٌ» «2» (مؤمنان) باید عفو کنند و چشم بپوشند؛ آیا دوست نمى‏دارید خداوند شما را ببخشد؟! و حال آنکه خداوند آمرزنده و مهربان است.

 ج- زدودن کینه:

 ریشه بسیارى از اختلافات و درگیریهاى خانوادگى کینه‏اى است که زن و شوهر از یکدیگر به دل مى‏گیرند که با کوچکترین بهانه‏اى تازه شده، موجب بروز درگیریهاى لفظى و تیرگى روابط خانوادگى مى‏شود، در حالى که با گذشت از بدیهاى همسر درباره خود، مى‏توان ریشه تمامى کینه‏ها را سوزاند و بذر محبت را در دل کاشت. پیامبر گرامى اسلام صلى الله علیه و آله فرمود: «تَعافَوْا تَسْقُطِ الضَّغائِنُ بَیْنَکُمْ» «1»نسبت به یکدیگر گذشت کنید، تا کینه‏هایتان برطرف شود.با داشتن روحیه گذشت و اغماض، بذر کینه در دل نخواهد رویید و بدین گونه کانون خانواده از چنین آفت بزرگى در امان مى‏ماند.

 د- ایجاد آرامش:

 اثر دیگر گذشت، ایجاد آرامش و آسایش روحى در کانون گرم خانواده است. کسى که گذشت ندارد، همواره منتظر فرصتى است تا انتقام بگیرد، بدین جهت همیشه داراى دغدغه روحى بوده آرامش از او سلب مى‏شود. برعکس، کسى که با گذشت است از این دغدغه روحى مصون بوده، بدون هیچ کینه و ناراحتى در کنار همسرش زندگى مى‏کند و از بهانه جوییهاى بیهوده و زیانبار دورى مى‏جوید.

 زیباترین گذشت‏علاوه بر اینکه نفس گذشت بسیار ارزنده و زیباست، نوع گذشت نیز از اهمیّت خاصى برخوردار است. گذشت از بدیهاى دیگران را مى‏توان به صورتهاى گوناگون نشان داد. بعضى از افراد حتّى بعد از مجازات افراد خطاکار نیز آنها را نمى‏بخشند و رفتار خصمانه‏اى با آنان دارند. چنین افرادى در زمره بدترین انسانها به شمار مى‏آیند. بعضى دیگر، افراد خطاکار را مجازات مى‏کنند، امّا بعد از آن، کینه‏اى از آنان در دل نگه‏نمى‏دارند. بهتر از این افراد کسانى هستند که بدون مجازات کردن شخص خطاکار، از بدى و ظلم او در حق خود، مى‏گذرند و بزرگوارانه او را مى‏بخشند. قرآن کریم چنین گذشتى را به مردم توصیه کرده، مى‏فرماید: «فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَمیلَ» «1»گذشت کن،گذشتى نیکو.امام صادق علیه السلام در تفسیر این آیه فرمود: «وَالصَّفْحُ الْجَمیلُ انْ لا تُعاقِبَ عَلَى الذَّنْبِ» «2»گذشت زیبا این است که کسى را به خاطر خطایش مجازات نکنى.هنگامى که گذشت از همسر بدون سرزنش باشد، تأثیر نیکوى خود را در زندگى مى‏گذارد. امام رضا علیه السلام نیز در مورد گذشت زیبا فرمود: «الْعَفْوُ مِنْ غَیْرِ عِتابٍ» «3»

 گذشت (زیبا) آن است که بدون سرزنش باشد.نتیجه مداومت بر چنین گذشتى در زندگى خانوادگى، ایجاد روابطى سالم، انسانى، پسندیده و قابل ستایش است که زن و شوهر در پرتو آن از سعادت خانوادگى بیشترى برخوردار مى‏شوند.عفو و گذشت در سیره پیشوایان دین‏توجه به گذشت فراوانى که ائمّه معصومین علیهم السلام نسبت به دیگران داشته‏اند، تشویق کننده خوبى براى پیروى از این صفت والاى انسانى و مؤثر دانستن آن است.زندگى پیامبر صلى الله علیه و آله و امامان معصوم علیه السلام نشانگر گذشت و اغماض قابل توجّهى است‏که نسبت به خانواده و افراد جامعه خود داشتند. آنان با کوچکترین بهانه‏اى از لغزش دیگران چشم‏پوشى کرده، آن را در محیط خانواده و اجتماع با لطف خاصى همراه مى‏کردند.

 

اینک سیره چند تن از بزرگان دین را بیان مى‏کنیم:

 الف- سیره پیامبر اسلام صلى الله علیه و آله:

 در زندگى پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله موارد بسیارى یافت مى‏شود که آن حضرت از کنار اشتباهات و اعمال ناپسند همسران خود، بزرگوارانه مى‏گذشتند؛ ایشان درباره رفتار خود با خانواده فرموده است: «خَیْرُکُمْ خَیْرُکُمْ لِأَهْلِهِ وَ انَا خَیْرُکُمْ لِأَهْلى‏» بهترین شما کسى است که با خانواده‏اش رفتار نیکو داشته باشد و من بهترین شما در رفتار با خانواده خود هستم.برخورد محبّت‏آمیز رسول گرامى اسلام صلى الله علیه و آله نسبت به زیردستان اعم از اهل خانه و دیگران بگونه‏اى بود که حتى بعضى از کوتاهی هاى آنان را بازگو نمى‏کرد و به رخ آنان نمى‏کشید و دوست نداشت که آنان خجل و شرمنده گردند.انس بن مالک مى‏گوید:من مدّت ده سال به رسول خدا صلى الله علیه و آله خدمت کردم و حتّى یک کلمه افّ هم به من نگفت و هرگز به من نفرمود چرا این کار را کردى، یا آن کار را نکردى.

 حدیث  رسول اکرم صلى ‏الله ‏علیه‏ و ‏آله :

 مَن کَثُرَ عَفوُهُ مُدَّ فى عُمُرِهِ؛

 هر کس پر گذشت باشد، عمرش طولانى شود.

 

ب- سیره امام سجّاد علیه السلام:

 وظیفه خدمتکار در خانه، اجراى فرمان صاحب‏خانه و اطاعت از اوست. از این رو، هرگاه نافرمانى کند، مستحق عقوبت و سرزنش است. آنان که در روابط خانوادگى با هر بهانه‏اى از شریک زندگى‏شان انتقام گرفته، او را سرزنش و تحقیر مى‏کنند، به گوشه‏اى از زندگى پر از عفو و گذشت امام سجاد علیه السلام بنگرند و ببینند، آن حضرت چگونه در محیطخانه، با خدمتکارش برخورد مى‏کرد:امام سجاد علیه السلام خدمتکار خود را دو مرتبه صدا زد و او جواب نداد، در مرتبه سوّم فرمود: فرزندم آیا صداى مرا نشنیدى؟! گفت: چرا. فرمود: پس چرا جواب ندادى؟گفت: چون ترسى نداشتم و احساس امنیت مى‏کردم. امام فرمود: سپاس خدایى را که مملوک و خدمتکار مرا این‏گونه قرار داده که از من در امان است و در دل خود نسبت به من هراسى ندارد.

 حدیث امام سجّاد (ع)

أَمّا حَقُّ جارِکَ فَحِفظُهُ غائِبا وَ إِکرامُهُ شاهِدا وَنُصرَتُهُ إِذا کانَ مَظلوما وَلا تَتَّبِع لَهُ عَورَةً فَإِن عَلِمتَ عَلَیهِ سوءً سَتَرتَهُ عَلَیهِ وَإِن عَلِمتَ أَنَّهُ یَقبَلُ نَصیحَتَکَ نَصَحتَهُ فیما بَینَکَ وَبَینَهُ وَلا تُسَلِّمهُ عِندَ شَدیدَةٍ وَتُقیلُ عَثرَتَهُ وَتَغفِرُ ذَنبَهُ وَتُعاشِرُهُ مُعاشَرَةً کَریمَةً؛

اما حق همسایه ات این است که درغیاب اوآبرویش راحفظ کنى ودرحضورش او را احترام نهى. اگر به او ظلمى شد یاریش رسانى، دنبال عیبهایش نباشى، اگر بدى از او دیدى بپوشانى، اگر بدانى نصیحت تو را مى پذیرد او را در خفا نصیحت کنى، در سختى ها رهایش نکنى، از لغزشش درگذرى، گناهش را ببخشى و با او به خوبى و بزرگوارى معاشرت کنى.   خصال، ص 569

 

 

 

 ج- سیره امام صادق علیه السلام:

 روش پسندیده گذشت از خطاهاى دیگران به اندازه‏اى در میان آن بزرگواران رواج داشت که امام صادق علیه السلام فرمود: «انَّا اهْلُ بَیْتٍ مُرُوَّتُنَا الْعَفْوُ عَمَّنْ ظَلَمَنَا»  ما خاندانى هستیم که جوانمردى ما گذشت از کسانى است که به ما ستم کرده‏اند.درباره امام صادق علیه السلام نوشته‏اند، همسرى داشت که همواره آن حضرت را آزار مى‏داد و امام علیه السلام لغزشهاى او را مى‏بخشید.آرى، الگو قرار دادن پیشوایان دین، راهنما و ترغیب‏کننده خوبى براى خو گرفتن انسان به این صفت والاى اخلاقى در محیط گرم خانواده است.

 حدیث امام صادق علیه السلام :

  أَ لَا أُحَدِّثُکَ بِمَکَارِمِ الْأَخْلَاقِ الصَّفْحُ عَنِ النَّاسِ وَ مُوَاسَاةُ الرَّجُلِ أَخَاهُ فِی مَالِهِ وَ ذِکْرُ اللَّهِ کَثِیر

  آیا به شما بگویم که مکارم اخلاق چیست؟ گذشت کردن از مردم، کمک مالى به برادر (دینى) خود و بسیار به یاد خدا بودن.

 

 

منابع :

http://www.alemoon.ir/

 http://www.tebyan.net/

 http://www.aviny.com/

 

   

پایان مطلب

 

سالم و سلامت باشید