در پایان درس 8 فارسی  چند بیت شعر از مرحوم علی اکبردهخدا آمده است

 

 «هنوزم ز خُردی به خاطر دَرَست                  که در لانه ی ماکیان، بُرده دست

 به منقارم آن سان به سختی گَزید              که اشکم چو خون از رگ آن دم، جَهید

 پدر، خنده بر گریه ام زد که هان!              وطن داری آموز ا ز ماکیان »


زندگینامه دهخدا

 دهخدای وارسته، شاعر، نویسنده، استاد دانشگاه، مجاهد، انقلابی، زبان شناس، محقق، مترجم، مرد سیاست و خالق لغت نامه به سال 1297 هجری قمری مطابق با سال 1257 شمسی در تهران دیده به جهان گشود . پدر دهخدا، مرحوم خان بابا خان، که از مالکین متوسط قزوین بود، پیش از ولادت فرزندش از قزوین به تهران مهاجرت کرد و در این شهر اقامت گزید . هنگامی که دهخدا ده ساله بود، پدرش فوت کرد و ناگزیر تمام مراحل زندگی ازجمله تحصیلاتش مورد توجه مادر قرار گرفت . اولین شخصی که بر ای تعلیم و تربیت دهخدا انتخاب شد، فاضل محترم شیخ غلامحسین بروجردی بود که علوم ادبی، عربی و دینی را به نحو شایسته ای به ایشان آموخت؛ چنان چه بعدها استاد دهخدا غالباً اظهار می کرد که هر چه دارد، بر اثر تعلیم آن بزرگوار بوده است؛ پس از مدتی که استاد در محضر مرحوم شیخ غلامحسین شاگردی کرد، در تهران مدرسه علوم سیاسی افتتاح شد و دهخدا در این مدرسه نیز مشغول تحصیل گشت و به یادگیری زبان فرانسه و فنون دیگر پرداخت.

 

استاد ادبیات این مدرسه مرحوم محمد حسین فروغی پدر ذکاءالملکفروغی بود که به خاطر وسعت اطلاعات دهخدا در ادبیات آن مرحوم تدریس کلاس های ادبی را به وی محول می کرد . شخصیت بزرگوار دیگری که در علوم ادبی، عربی و دینی با وجود کمی سن از محضرش استفاده کرد، مرحوم آیت الله شیخ هادی نجم آبادی بود؛ در این هنگام دهخدا ضمن این که از حضور این فرزانگان ارجمند کسب فیض می کرد ، به تکمیل زبان فرانسه پرداخت و پس از مدتی به خوبی این زبان را فرا گرفت و به عضویت وزارت امور خارجه درآمد . مدت زیادی از عضویت وی در وزارت امور خارجه سیری نگذشته بود که مرحوم معاون الدوله غفاری به سفارت ایران در بالکان منصوب شد و دهخدا را نیز همراه خود به ا روپا برد . مدت دو سال که استاد در اروپا و به خصوص وین بود، زبان فرانسه و سایر علوم دیگر را کاملاً آموخت . دهخدا در سال 1323 ه.ق مطابق با 1284 شمسی هم زمان با نهضت مشروطیت به ایران بازگشت.

 

از این پس زندگی وی با مردم، انقلاب و ایران گره خورد و با چشمانی باز و قلبی تپنده در جبهة آزادای خواهان حضور یافت . در همان زمان با همکاری جهانگیر خان شیرازی و میرزا قاسم خان تبریزی روزنامة معروف صوراسرافیل را منتشر کردند . جذاب ترین قسمت این روزنامه ستون فکاهی آن بود که با عنوان چرند وپرند به قلم استاد و با امضای "دخو" نوشته می شد. این سلسله مقاله ها نخستین پایه گذار ساده نویسی در ایران به شمار می رود . این کار را بعدها جمال زاده و صادق هدایت به کمال رسانیدند؛ پس از تعطیلی مجلس شورای ملی در دوره محمد علی شاه دهخدا را نیز همراه سایر آزادی خواهان به اروپا تبعید کردند . استاد در ارو پا ضمن ادامة مبارزات علیه نظام دیکتاتوری محمدعلی شاه با ادیبان و محققان بزرگ ایرانی در تماس بود . یکی از معاشران برجستة ایشان علامه محمد خان قزوینی بود . پس از خلع محمدعلی شاه از اریکة سلطنت به تقاضای سران مشروطه دهخدا به ایران بازگشت و از طرف مردم تهران و کرمان به نمایندگی مجلس انتخاب شد . بعد از پایان جنگ جهانی اول دهخدا از کارهای سیاسی کناره گرفت و به خدمات علمی، ادبی، و فرهنگی پرداخت . او ضمن ادامة این خدمات مدنی ریاست مدرسه عالی حقوق و علوم سیاسی را به عهده داشت؛ پس از این مشاغل استاد تا پایان عمر پرثمرش به طور شبانه روزی مشغول مطالعه، تحقیق، تألیف و تدوین آثار گرانبها و کم نظیر بود تا این که ساعت شش و سه ربع بعد از ظهر روز دوشنبه هفتم اسفند ماه 1334 شمسی روح پر فتوحش به ملکوت اعلاء پیوست و روز بعد پیکر عزیزش را با حضور دانشمندان، استادان، دانشجویان و اقشا ر مختلف مردم به شهر ری برده و در ابن بابویه در آرامگاه خانوادگی آن مرحوم به خاک سپردند.

 از مرحوم دهخدا آثار متعدد علمی، ادبی و فرهنگی به جا مانده است که به پاره ای از آن ها اشاره می شود:

 امثال وحکم، ترجمة روح القوانین، فرهنگ فرانسه به فارسی، ابوریحان بیر ونی، تعلیقات بر دیوان ناصر خسرو، دیوان سید حسن غزنوی، دیوان حافظ، دیوان منوچهری، دیوان فرخی، دیوان سوزنی، لغت فرس اسدی، صحاح الفرس، تصحیح دیوان ابن یمین، تصحیح یوسف و زلیخا، مجموعه مقالات، پندها و کلمات قصار، دیوان اشعار و بالاخره کتاب لغت نامه اثر عظیم و جاودانه. استاد با وجود این که علامة فقید و صاحب ذوق لطیف بود و در ادبیات فارسی تسلط زیاد داشت و آثار بزرگ سیاسی همچون روزنامه صوراسرافیل از خود به یادگار گذاشت ولی به هر حال بزرگ ترین آثار ادبی او همین لغت نامه است.

 

 منابع :

 شورای عالی انقلاب اسلامی، کمیته فرهنگ و تمدن اسلام و ایران

 واژه نامه‌ی پارسی ویکی

 

 پایان مطلب

 

موفق و سربلند باشید