مفاهیم علوم پنجم درس 8 و9  کارها آسان می شود (1) و(2)

 

با سلام و احترام خدمت همکاران عزیز

این مطلب مختصری از مفاهیم دروس 8 و 9  علوم پنجم است . عزیزانی که دوست دارند با نحوه تدریس این دروس آشنا شوند به کتاب راهنمای تدرس معلم علوم پنجم ( کتاب جدید) مراجعه کنند . مطالب مربوط به اهرم ها ، چرخ و محور ، سطح شیبدار و ... به نظر من برای آموزگاران در همین حد کفایت می کند و لزومی ندارد که بچه ها حتی بعضی از این مطالب را هم بدانند چون در مقاطع بالاتر این مطالب را می خوانند .

 

 دانش آموزان در سال سوم با اهرم نوع اول آشنا شدند آنها آموختند با یک میله و تکیه گاه می توان اجسام سنگین را جابجا کرد . در این درس با وسیله ها و ابزارهای مختلف که مانند اهرم عمل می کنند ، کار می کنند و مشاهده می کنند .

اهرم : میله یا هر وسیله ی دیگری که به کمک آن اجسام سنگین را راحت تر جابه جا کنیم یا بالا ببریم اهرم نام دارد


 

اهرم از سه بخش تشکیل شده است

 1)  تکیه گاه

 2)  قسمتی که به آن نیرو واره می کنیم

 3)  قسمتی که اهرم بر جسم نیرو وارد می کند

 

براساس محل قرار گرفتن سه قسمت اصلی اهرم، اهرم ها را به سه دسته تقسیم می کنیم .

 اهرم نوع اول :در این نوع اهرم که تکیه گاه در بین نیرو وجسم قرار دارد .

 اهرم نوع دوم :در این نوع اهرم جسم در بین نیرو وتکیه گاه قرار دارد.

 اهرم نوع سوم : در این اهرم نیرو در بین جسم وتکیه گاه قرار دارد .

  

هدف های پیامد محور

 انتظار می رود دانش آموز بتواند :

 با درکی که از اهرم و انواع آن دارد ، وسایلی که در زندگی روزمره مانند اهرم کار می کنند را تشخیص دهد و محل تکیه گاه و محل نیرو و محل جسم را مشخص کند .

 

حقایق :

 با اهرم ها می توان اجسام سنگین را جابجا کرد

 اهرم از سه قسمت تشکیل شده است : تکیه گاه محل وارد کردن نیرو محل قرار گرفتن جسم

 در بعضی از اهرم ها تکیه گاه بین محل وارد کردن نیرو و جسم قرار دارد .

 در بعضی از اهرم ها محل وارد کردن نیرو بین تکیه گاه و جسم قرار دارد .

 در بعضی از اهرم ها جسم بین محل وارد کردن نیرو و تکیه گاه قرار دارد .

 خیلی از وسایلی که در زندگی استفاده می کنیم مثل اهرم عمل می کنند .

 

  

دانستنی هایی برا معلم :

 ماشین چیست؟

 به وسایلی مانند اهرم و سطح شیب دار که انجام دادن کارها را آسان تر می کند ماشین گفته می شود. بعضی ماشین ها ساده اند مثل قرقره، پیچ گوشتی و غیره. ساختمان بعضی از ماشین ها پیچیده است. هر ماشین از به هم پیوستن ماشین های ساده صورت می گیرد. مانند ماشین لباسشوئی و چرخ گوشت.

 

ماشین ها به چند روش به ما کمک می کنند

 ماشین ها از راه های گوناگون در انجام دادن کارها به ما کمک می کنند

 ¾ یکی از راه های کمک ماشین ها به ما ،تغییر محل وارد شدن نیرو به جسم و گاهی نیز تغییر جهت نیرو است. مثلا هنگامی که دسته ی چرخشی جک اتومبیل را می چرخانیم نیروی به قسمت بالبرنده جک منتقل می شود و اتومبیل را به سمت بالا هدایت می کند . قرقره ی بالای پرچم، دوچرخه، قیچی و ... از این دسته اند .

 ¾ هم چنین ماشین ها گاهی با افزایش مقدار نیرو به ما کمک می کنند که کارهایی را که نمی توانیم انجام دهیم یا انجام آنها ممکن است سخت باشد به آسانی انجام دهیم. گاهی هم با افزایش مسافت اثر نیرو بر جسم و افزایش سرعت انجام کارماشین ها به ما کمک می کنند. مانند دیلم، انبردست، در قوطی بازکن

 ¾ بعضی دیگر از ماشین ها به جای افزایش نیرو. مسافتی را که نیرو بر آن اثر می کند افزایش می دهند. مثلا رفتگران جاروی دسته بلندی دارند . آنها دسته ی جارو را به اندازه مثلا 25 سانتی متر حرکت می دهند ولی مسافتی که سر جارو طی می کند و زمین را می روبد حدود یک متر یا بیشتر است . انبر ، موچین، یخ گیر و ... از این دسته اند .

 

 یک ماشین می تواند در یک زمان هم افزایش نیرو و هم تغییر جهت نیرو داشته باشد مانند جک اتومبیل و یا در یک زمان هم جهت نیرو را عوض کند و هم مسافت اثر نیرو را زیاد کند مانند دوچرخه ولی هرگز نمی تواند در یک زمان هم مقدار نیرو و هم مسافت اثر نیرو را افزایش دهد, زیرا در این صورت کارگرفته شده از ماشین بیش تر از کار داده شده به آن خواهد بود که البته چنین چیزی غیرممکن است.

 

  ماشین ساده

 ماشین های ساده:گروهی از ماشین ها که پایه و اساس ساخت ماشین های دیگرند ماشین ساده نامیده می شوند.ماشین های پیچیده از ترکیب چند ماشین ساده درست می شود. ماشین ساده به ماشینی می گویند که ساختمان ساده ای دارد مثل اهرم ، انبردست ، پیچ گوشتی ، ناخن گیر و . . .

 ماشین های ساده را در دو گروه اصلی خانواده اهرم و خانواده سطح شیبدار طبقه بندی می کنند.

 

اهرم

 اهرم ها:ساده ترین شکل اهرم میله بلند و محکمی است که نقطه ای از آن بر چیزی تکیه داده شود.به این نقطه تکیه گاه می گویند.

 یکی از انواع ماشین ها اهرم ها هستندکه هر اهرم از سه قسمت مهم به نام های تکیه گاه نیرو جسم تشکیل شده است .

 البته برای بحث درباره اهرم ها باید به این نکته هم اشاره کنیم که به فاصله تکیه گاه تا محل نیرو را بازوی محرک و از تکیه گاه تا جسم را بازوی مقاوم می نامیم .

  

حال براساس محل قرار گرفتن سه قسمت اصلی اهرم، اهرم ها را به سه دسته تقسیم می کنیم .

   1) اهرم نوع اول :در این نوع اهرم که تکیه گاه در بین نیرو وجسم قرار دارد دارای خصوصیات زیر می اهرم نوع اولباشد :

 

 

 

 

الف)  در بعضی موارد بارزوی محرک و در بعضی موارد بازوی مقاوم می تواند بلندتر باشد

 ب) چون در این اهرم تکیه گاه در وسط قرار دارد جهت نیرو برعکس می شود .

 ج) نمونه هایی از آن را می توان انبردست -  قیچی -  الاکلنگ -  دیلم و...

 

 2) اهرم نوع دوم : در این نوع اهرم جسم در بین نیرو وتکیه گاه قرار داردو دارای خصوصیات اهرم نوع دومزیر است

 

 

 

 الف ) همیشه بازوی محرک بلند تر از بازوی مقاوم است

 ب) نمونه هایی از آن را می توان چرخ دستی -  فرغون -  فندق شکن -  درب بطری باز کن 

 

 3)  اهرم نوع سوم : در این اهرم نیرو در بین جسم وتکیه گاه قرار دارد ودارای خصوصیات زیر است

 اهرم نوع سوم

 

 

 

 الف ) همیشه بازوی مقاوم بلندتر از بازوی محرک است .

 ب) نمونه های از آن را می توان انبریخ -  جاروی فراشی -  موچین 

 

.................................................................................................................... 

 

مفاهیم علوم درس 9  کارها آسان می شود

 دانش آموزان در این درس از طریق کاوشگری و انجام دادن فعالیتهای مختلف با پنج ماشین ساده : سطح شیبدار ، گوه ، قرقره ، پیچ ، چرخ و محور و کاربرد این ماشین ها در زندگی آشنا می شوند .

  

انتظار می رود دانش آموز بتواند :

 ¾ با شناختی که از ماشین های ساده دارد با استفاده سه ماشین ساده ( اهرم ، سطح شیبدار ، گوه ، قرقره ، پیچ ، چرخ و محور ) وسیله ای را طراحی و بسازد و درک خود را از ماشین های ساده بیان و ویژگی های آن را به نمایش بگذارد .

 ¾ با به کاربردن چهار ماشین ساده وسیله ای را طراحی و بسازد و درک خود را از ماشین های ساده بیان و ویژگی های آن را به نمایش بگذارد .

 ¾ با به کاربردن همه شش ماشین ساده وسیله ای را طراحی و بسازد و درک خود را از ماشین های ساده بیان و ویژگی های آن را به نمایش بگذارد .

 

 

سطح شیبدار

 سطح شیبدار سطحی است که با زمین دارای  زاویه باشد . مانند جاده های کوهستانی ، پلکان ساختمان ، نردبان و ...

 بسیاری از ما دیده ایم که به وسیله ی یک سطح شیبدار باری را با استفاده از نیروی کم به داخل کامیون منتقل می کنند.

 با استفاده از سطح شیبدار می توانیم به کمک یک نیروی کم در مسافتی طولانی جسمی را به سمت بالا حرکت دهیم در حالی که ممکن است جابجا کردن این جسم با نیروی ماهیچه و بدون استفاده از سطح شیبدار در توان ما نباشد . در هنگام پایین آمدن از یک ارتفاع زیاد سطح شیبدار کمک می کند به آسانی به سمت پایین حرکت کنیم . برای این کار از پله ها که به صورت سطج شیبدار درست می شوند استفاده می کنیم .

  

 

  

گوه

 گوه: ماشین ساده ای است که برای دور کردن دو جسم از یکدیگر به کار می رود. گوه در واقع از ترکیب دو سطح شیب دار ساخته می شود . یک سمت گوه تیز است و می تواند دو جسم را از یکدیگر دور کند. مثال: ناخن گیر، چاقو، تبر، ساطور

 تفاوت گوه با سطح شیبدار در این است که سطح شیبدار  ثابت است و جسم روی آن حرکت می کند اما گوه حرکت می کند و جسم ثابت است .

 

 پیچ

 پیچ در واقع یک سطح شیب دار است که به دور یک میله پیچیده شده است. بعضی از پیچ ها برای بلند کردن یا پایین آوردن اجسام به کار می روند. بعضی دیگر برای نگاه داشتن و یا اتصال اجزای یک دستگاه در کنار یکدیگر به کار می روند.

 مثال: جک خودرو، گیره، ...

 

 

قرقره

 قرقره چون مانند اهرم عمل می کند از خانواده اهرم ها محسوب می شود هر قرقره محوری دارد که می تواند آزادانه به دور آن بچرخد . قرقره ثابت که اغلب در ساختمان سازی برای بالابردن بار به طبقه های بالاتر استفاده می شود مانند اهرم نوع اول عمل می کند . درقرقره ثابت جهت نیرو تغییر می کند

  

 

 

 چرخ و محور

 چرخ ومحور چرخی است که به یک محورمتصل است به طوری که چرخیدن چرخ باعث چرخش محور وچرخیدن محور باعث چرحش چرخ شود . فرمان اتومبیل ؛ پیچ گوشتی ؛ چرخ عقب دوچرخه و ....... ازجمله ماشینهای چرخ ومحور می باشند .

 چرخ و محور مانند قرقره از خانواده اهرم ها به حساب می آید

 

تفاوت چرخ ومحور و قرقره این است که در چرخ ومحور می توان قسمت نیروی مقاوم و محرک را به طور دلخواه تنظیم کرد در حالی که در قرقره چنین کاری عملی نیست . در چرخ ومحور با چرخیدن محور ، چرخ هم می چرخد و برعکس با چرخیدن چرخ ، محور نیز می چرخد در صورتی که در قرقره حول محورش می چرخد و محور با آن نمی چرخد .

  

 

  

منابع :

 راهنمای تدریس معلم

 شبکه آموزش

 ویکی پدیا

 تبیان

 

 پایان مطلب

 موفق و سربلند باشید